Gliwicka Kopalnia

 

 

 

Ciekawym przykładem architektury ceglanej na mapie Gliwic jest dawna kopalnia Gliwice, obecnie centrum Nowych Gliwic. Znani na Śląsku architekci Emil i Georg Zillmann zaprojektowali te charakterystyczne budynki. Byli oni twórcami osiedli Nikiszowiec i Giszowiec, a także zabudowań kopalni Sośnica. W 1912-13 roku wybudowano według ich projektu ogromną cechownię z łaźnią, maszynownię i kotłownię. Wszystkie trzy budynki stanęły w jednej linii na osi północ-południe. Do naszych czasów nie zachowała się kotłownia, którą w latach 50. ubiegłego wieku uszkodził wybuch, po czym została rozebrana. 

 

Pierwsza kopalnia w Gliwicach powstała dopiero na początku XX wieku. W 1901 roku połączono 16 sąsiadujące ze sobą pól górniczych, a dopiero dziewięć lat później rozpoczęto wydobycie. W tym czasie wybudowano potrzebne do funkcjonowania kopalni biura, warsztaty, magazyny i pomieszczenia pracownicze. Pierwszy poziom wydobywczy, na głębokości 185 m, założono w 1911 roku, wtedy też ruszyło wydobycie, które z początku było niewielkie. Po powojennym spadku zapotrzebowania na węgiel, zaczęło ono wzrastać, a już w 1930 roku roczna produkcja przekroczyła 500 tysięcy ton węgla, a w czasie II wojny światowej sięgnęła prawie 900 tysięcy ton. Po II wojnie światowej znacjonalizowana kopalnia działała jeszcze przez ponad półwiecze - została zamknięta w 1999 roku.

 

Górnicy byli najpierw badani przez lekarza, a po dniówce spędzonej pod ziemią, gdzie panowało podwyższone ciśnienie, trafiali do komory dekompresyjnej. Wynagrodzenie było bardzo dobre, łatwo było znaleźć chętnych do pracy. Na inwestycji zarabiała też cała okoliczna ludność. Kiedy górnicy trafili na warstwę wodonośną, a szybom groziło zalanie, ręce zacierali nawet... handlarze mięsem. Do uszczelnienia zużyto kilka ton słoniny!

 

Dla pracowników kopalni wybudowane zostały budynki mieszkalne na ulicy Pszczyńskiej koło 1915 roku. Zespół mieszkaniowy zaprojektowali również Zillmannowie. W formie budynku zachwyca prosty i bardzo kunsztowny detal oparty na kombinacji ceglanych wątków, obramowań okiennych, portali i wykuszy. 

 

Nad teren dominuję charakterystyczna wieża ciśnień z zegarem będąca fragmentem gmachu cechowni. Wieża zaopatrywała w wodę głównie zaplecze socjalne załóg. W ostatnich latach działała tam Gliwicka Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości, obecnie zamknięta. Budynki dawnej kopalni Gliwice zostały zrewitalizowane, tutaj działa nasza gliwicka dolina krzemowa. To pozytywny przykład zagospodarowania terenów po kopalnianych na Górnym Śląsku.

Źródło:
Gliwice Znane i Nieznane T IV
zabytkitechniki.pl

 

© 2019 wykonano przez Klaster Innowacji Społecznych. Projekt finansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z Funduszu Promocji Kultury.

gmt.png